Ажырасудан кейін баланың қауіпсіздік сезімін қалпына келтіру: оған не көмектеседі?

Ата-ананың ажырасуы бала үшін тек ересектердің отбасылық жағдайының өзгеруі ғана емес, сонымен қатар оның қалыптасқан өмір салтының едәуір өзгеруі болуы мүмкін. Баланың тұрғылықты жері, күн тәртібі, ата-анасының бірімен қарым-қатынас жиілігі, ересектер арасындағы қарым-қатынас өзгеруі ықтимал. Ата-анасы баланы жанжалға араластырмауға тырысқанның өзінде, балада алаңдаушылық пен сенімсіздік пайда болуы мүмкін: «Енді не болады?», «Анам мен әкем мені бұрынғыдай жақсы көре ме?», «Мен әкемді қайта көре аламын ба?».
Мұндай кезеңде балада тұрақтылық сезімін сақтау аса маңызды. Ол болған өзгерістерге қарамастан, кейбір нәрселердің бұрынғыдай қалатынын түсінуі керек: ата-анасы оны жақсы көруді, оған қамқорлық жасауды және ата-аналық міндеттерін орындауды жалғастырады.
Қауіпсіздік сезімі тек сөз арқылы емес, күнделікті әрекеттер арқылы да қалыптасады. Балаға түсінікті күн тәртібі, бөлек тұратын ата-анасымен кездесулердің алдын ала белгілі болуы, сұрақ қоюға және жасына сай, сабырлы жауап алуға мүмкіндік берілуі маңызды. Балаға ересектер орындай алмайтын уәделерді бермеу және оны ата-аналар арасындағы жанжалға қатысушы етпеу қажет.
Баланың ата-анасының екеуін де еркін жақсы көру мүмкіндігі ерекше маңызды. Бала анасын жақсы көргені үшін әкесіне опасыздық жасағандай немесе керісінше сезінбеуі керек. Ересектер бір-бірі туралы жағымсыз пікір білдіргенде немесе баладан белгілі бір тарапты ұстануды күткенде, бала ішкі қақтығыс жағдайында қалып, өз сезімдерін жасыра бастауы мүмкін.
Кейде қауіпсіздік сезімін қалпына келтіру өте қарапайым әрекеттерден басталады: баланы құшақтау, оны тыңдау, ұйықтар алдындағы қалыптасқан әдеттерді сақтау, болатын өзгерістер туралы алдын ала айту, оның көңіл-күйін сұрау. Ересек адам үшін бұл қарапайым нәрсе болып көрінуі мүмкін, алайда бала үшін дәл осындай қайталанатын және түсінікті әрекеттер эмоционалдық тірекке айналады.
Ата-аналар не істей алады?
- Күнделікті қалыптасқан тәртіпті сақтаңыз. Ұйқыға, тамақтануға, оқуға, демалуға және серуендеуге арналған тұрақты уақыт баланың өзгерістерге бейімделуін жеңілдетеді.
- Балаға жеке уақыт бөліңіз. Телефонсыз және басқа алаңдататын нәрселерсіз 10–20 минут бойы баламен тыныш сөйлесудің өзі оған көңіл бөлінетінін және эмоционалдық жақындықтың сақталғанын сезінуге көмектеседі.
- Балаға өз сезімдерін сөзбен жеткізуге көмектесіңіз. «Уайымдама» деудің орнына: «Қазір көңілсіз болып тұрған сияқтысың. Сені не мазалайтынын айтып бергің келе ме?» деп сұрауға болады.
- Болатын өзгерістер туралы алдын ала ескертіңіз. Егер кездесу орны, күн тәртібі немесе жоспарлар өзгеретін болса, бұл туралы балаға алдын ала айтқан дұрыс. Бұл белгісіздіктен туындайтын алаңдаушылықты азайтады.
- Кішкентай отбасылық дәстүрлерді сақтаңыз. Бірге тамақтану, ұйықтар алдында кітап оқу, серуендеу немесе жай ғана сөйлесу балаға күнделікті өмірдегі қалыптылық пен жақындық сезімін сақтауға көмектеседі.
- Баланың мінез-құлқындағы өзгерістерге назар аударыңыз. Ұзақ уақыт бойы тұйықталу, ұйқының бұзылуы, ашушаңдықтың күшеюі, бұрын ұнататын іс-әрекеттерге қызығушылықтың төмендеуі немесе тұрақты алаңдаушылық баланың өз сезімдерімен өздігінен күресу қиын екенін көрсетуі мүмкін.
- Қажет болған жағдайда маманның көмегіне жүгініңіз. Балалар немесе отбасылық психолог балаға өз сезімдерін қауіпсіз түрде білдіруге және отбасындағы өзгерістерге бейімделуге көмектесе алады.
Ажырасу отбасының құрылымын өзгертеді, бірақ бұл баланың өзіне сүйеніш бола алатын ересектері бар деген сезімінен айырылуына себеп болмауы керек. Ата-ананың басты міндеті - баланың болған өзгерістерді ұмытуына қол жеткізу емес, оған біртіндеп мынадай сезімді қалыптастыруға көмектесу: оның өмірі өзгерді, бірақ ол бұрынғыдай жақсы көріледі, оның сезімдері естіледі және ол өзін қауіпсіз сезіне алады.